3 Ekim 2017 günü hayatını kaybeden Celal Talabani kimdir? Celal Talabani hakkında bilgiler derledik.

Celal Talabani, 12 Kasım 1933 Kelkan, Irak’ta dünyaya geldi. Kürt siyasetçi ve 2005-2014 yılları arasında Irak Cumhurbaşkanı görevini yerine getirdi. Celal Talabani, rahatsızlanarak 3 Ekim 2017 tarihinde yaşamını yitirdi.

Bağdat Üniversitesi Hukuk Bölümünden mezun olan Celal Talabani, Kuzey Irak’taki Kürdistan Yurtseverler Birliği’nin (KYB) lideri olmuştu. KYB, genel olarak desteğini şehirli nüfustan ve Kürt toplumundaki radikallerden alıyor. Kürtlerin sevgisini kazanan Celal Tabalani’ye artık ‘Mam Celal‘ yani ‘Celal Amca’ şeklinde hitap ediliyordu. Mesut Barzani’nin başında bulunduğu Kürdistan Demokratik Partisi (KDP) ise, kuzey ve batı bölgelerde etkili.

Siyasi Hayatı

Talabani hem siyasetçi, hem de gerilla lideriydi. 1933 yılında doğan Celal Talabani, siyasi kariyerine KDP’ye bağlı Kürdistan Öğrenci Birliğinin kurucu üyesi ve lideri olarak 1950’li yılların başında başladı. Kısa sürede KDP’nin üst düzey üyelerinden biri hâline gelen Talabani, 1961 yılında Abdülkerim Kasım hükûmetine karşı Kürt ayaklanmasına katılmıştır. Kasım’ı iktidardan uzaklaştıran darbenin ardından, 1963 yılında Cumhurbaşkanı Abdüsselam Arif’in hükûmetiyle yürütülen görüşmelerde Kürt delegasyonunun liderliğini yaptı.

Celal Talabani, Iraklı Kürt siyasetçi ve 2005-2014 yılları arası Irak’ın eski cumhurbaşkanı.

1975 senesinde KDP lideri Mustafa Barzani’yle aralarında derin görüş ayrılıkları oluşmaya başladı ve KDP’den ayrılanların kurduğu ve gelecekte kayınpederi olacak olan İbrahim Ahmed’in önderliğindeki KDP Siyasi Bürosu’na katıldı. Grup, 1966 yılında merkezî hükûmetle bir ittifak kurdu ve KDP karşıtı askerî kampanyalarda yer aldı. 1970 yılının Mart ayında KDP ve hükûmet arasında bir barış anlaşması imzalandığında, grubun siyasi hayatına son verildi.

KYB-KDP Mücadelesi

Irak Kürdistan Bölgesel Yönetimi Başkanı Mesut Barzani’nin portresi

Talabani ve Barzani uzun yıllar birbirleriyle mücadele etti. Bunun üzerine Celal Talabani ve kendisini destekleyenler, 1975 yılında Kürdistan Yurtseverler Birliği’ni kurdu. Talabani, KYB’nin sosyalist bir parti olacağını ve KDP’nin aşiret çizgisinden uzak duracağını söyledi. Bir yıl sonra, merkezî hükûmete karşı silahlı kampanya başlattı. Kendi peşmerge güçlerini yetiştiren her iki lider yıllarca hep birbirlerine karşıt gözüktü.

Ancak IKBY’nin Irak’tan bağımsız olması talebiyle başlatılan referandum kampanyasında bu iki lider ortak karar almıştı. Nitekim 25 Eylül 2017 tarihinde düzenlenen ‘bağımsızlık referandumu’ %92’lik bir oyla ‘evet’ şeklinde sonuçlanmıştı.

IKBY bayrağını taşıyan bir çocuk [ARŞİV]
1988 yılında Irak hükûmeti Kürtlere karşı kimyasal silahlar kullandığında (Halepçe Katliamı), KYB ağır bir darbe aldı. Türkiye bu dönemde Barzani’yi desteklemiştir, İran ise Talabani’nin tarafını tutup güç dengesi sağlamaya çalışmıştır. Bu yüzden Talabani de, Kuzey Irak’ı terk edince İran’a sığınmak zorunda kalmıştır. Talabani-Barzani ya da diğer bir deyişle KYB-KDP mücadelesi, Kuzey Irak’taki Kürt siyasi hayatının yaklaşık son 30 yılına damgasını vurmuştur. Turgut Özal döneminde Türk pasaportu taşımıştır.

Körfez Savaşı Ardından

Saddam Hüseyin’in devrilmesi, Talabani’nin siyasi kariyerinde yeni bir dönem açtı. Talabani’nin siyasi hayatı, 1991 Körfez Savaşı’ndan ve kuzeydeki Kürtlerin Irak hükûmetine karşı ayaklanmasından sonra yeni bir döneme girdi. Batı ittifakının uçuşa kapalı bölge ilan etmesi KDP ile kısa süren bir balayı döneminin başlamasına yol açtı. Kuzey Irak’ta seçimler yapıldı ve 1992 yılında KYB-KDP ortak yönetimi kuruldu. İki parti arasındaki gerilim, 1994 yılında silahlı çatışmalara ve iç savaşa neden oldu. ABD ve kısmen İngiltere’nin çabalarıyla, iki parti heyetleri arasında yapılan çok sayıda toplantının ardından, Talabani ve KDP lideri Mesut Barzani 1998 yılında Washington’da bir barış anlaşması imzaladı.

Talabani, verdiği demeçlerde, 1993 yılında Süleyman Demirel-Erdal İnönü koalisyon hükûmeti kurulduktan sonra Turgut Özal’ın vefatına kadar, Türkiye ile PKK arasında gizli arabuluculuk yaptığını da iddia etmiştir.

Özel Hayatı ve Sağlığı

Talabani’nin Kürdistan Bölgesel Hükümeti Başbakan yardımcısı olan küçük oğlu Kubad Talabani halen görevine devam etmektedir.

Talabani 18 Aralık 2012 tarihinde felç geçirdi ve sonunda komada olduğu rapor edilerek Bağdat’ta yoğun bakıma alındı. Cumhurbaşkanının resmî internet sitesinde yapılan açıklamada, bloke arterler için tedavi edildiği bildirildi. 20 Aralık’ta, Talabani’nin tedavi için Almanya’ya seyahat edeceği bildirildi. Irak’ta Talabani’nin sağlık ekibinin başkanı Valisi Najmiddin Karim olmuştur.

19 Temmuz 2014 tarihinde Cumhurbaşkanı Celal Talabani tıbbi tedavisinin ardından 18 ay sonra Irak Kürdistan bölgesine döndü. 24 Temmuz 2014’te görev süresi sona erdi.

Celal Talabani, Iraklı Kürt siyasetçi ve 2005-2014 yılları arası Irak’ın eski cumhurbaşkanı ve HDP Eşbaşkanı Selahattin Demirtaş

Celal Talabani, 3 Ekim 2017 tarihinde Almanya’da tedavi gördüğü sırada hayatını kaybetmiştir.