Türkiye’de son olarak 1984 yılında uygulanan idam cezasının geri getirilmesi tartışması yeniden gündeme geldi.

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın idam cezasının geri getirilebileceği yönündeki açıklamaları sonrasında başlayan tartışmalar devam ediyor.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan

DW Türkçe’den Hülya Schenk’in kaleme aldığı yazıda altı soruda idam cezasına ilişkin bilinmesi gerekenler sıralandı:

Schenk’in yazısından bir kısım şöyle:

  1. Türkiye’de idam ne zaman kaldırıldı?

türkiye de idam ile ilgili görsel sonucu

Türkiye’de idam cezası son alarak 1984 senesinde uygulandı. Avrupa Birliği (AB) ile yakınlaşma sürecinde 2004 yılında ise idam cezası yasalardan tamamen çıkarıldı.

Türkiye ayrıca idam cezasını yasaklayan AİHS’nin 13 sayılı ek protokolüne de imza attı. Türkiye’nin idam cezasını tekrar uygulayabilmesi için ek protokolden çekilmesi gerekiyor.

Fakat hukukçular Türkiye’nin şimdiye kadar Antlaşmalar Hukuku’ndaki “ahde vefa” ilkesi çerçevesinde hiçbir uluslararası sözleşmeden geri çekilmediğini dile getiriyor.

Hukukçulara göre Türkiye’de idam cezasının geri getirilmesi hukuken zor, fakats imkansız değil.

2. Türkiye’de idam hangi suçlarda öngörülüyordu?

idam ile ilgili görsel sonucu

Türkiye’de ölüm cezası 2002 yılına kadar 4 yasada, 41 ayrı madde ile düzenlenmekteydi.

İdam cezası Türk Ceza Kanunu (TCK), Askeri Ceza Kanunu, Orman Kanunu, Uyuşturucu Madde Kaçakçılığı ile Mücadele Kanunu’nda uygulanıyordu.

İdam cezası 1995’teki siyasi nedenlerle orman yakma eylemlerinin yaygınlaşması üzerine ek bir madde ile Orman Kanunu’na da girmişti.

3. İdam cezası hangi ülkelerde var?

İdam cezasını dünya üzerinde uygulayan ülke sayısı 58.

102 ülke ölüm cezasını yasalarından tamamen çıkarmış durumda.

Altı ülkede savaş suçları ya da askeri yasaların ihlal edilmesi gibi istisnai durumlar dışında ölüm cezası uygulanmıyor.

32 ülke de yasalarından idam cezasını kaldırmamış olmakla birlikte pratikte uygulamıyor. Yani yasada olmasına rağmen uygulamada bu ceza pek verilmiyor.

Dolayısıyla dünya genelinde toplam 140 ülkede idam cezası uygulanmıyor.

Öte yandan İran da sık sık idam haberleriyle gündeme geliyor.

4. İdam cezasını en çok hangi ülkeler uyguluyor?

İlgili resim

En çok idam cezasının verildiği ülkelerden biri olarak bilinen Çin, idam kararları ile ilgili bilgileri kamuoyuna vermiyor.

Fakat Uluslararası Af Örgütü’nün tahminlerine göre Çin’de 2017’de binin üzerinde kişi idam edildi.

Af Örgütü’nün elindeki resmi bilgilere göre 2017 yılında Çin dışında dünya genelinde idam edilen kişilerin toplam sayısı 994. Bu idamların 507’si İran’da, 60’si Pakistan’da, 146’i de Suudi Arabistan’da gerçekleşti.

Öte yandan ABD’de 2017 yılında 23 kişi idam edildi. ABD’de 1976 yılından bu yana bin 437 kişi idam edildi.

5. ABD’deki idam cezasının durumu nasıl?

ABD’de idam cezası eyaletlere göre farklılık gösterebiliyor.

ABD’de idam cezası 50 eyaletten 31’inin yasalarında var.

Ülkede 2007 yılından beri 7 eyalet idam cezasını yasalarından çıkardı.

İki eyalet ise yasalarında bulunmasına rağmen idam cezasını uygulamıyor.

ABD’de idam cezası ile ilgili tartışmaların yanı sıra infaz yöntemleri de tartışma konusu olabiliyor.

Eskiden elektrikli sandalye ile infazların gerçekleştiği ABD’de son yıllarda yaygın olarak kullanılan zehirli iğne yöntemi de eleştirilere neden oluyor.

6. İdam cezasıyla ilgili uluslararası düzenlemelerde hangi ifadeler yer alıyor?

İdam cezasının kaldırılmasına yönelik ilk ciddi adım 1948 yılında atıldı.

BM Genel Kurulu’nda kabul edilen İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi’nde yaşam hakkı en temel hak olarak kabul edildi.

Beyanname’nin üçüncü maddesinde “Yaşamak, özgürlük ve kişi güvenliği herkesin hakkıdır” cümlesi yer alıyor.

Beyanname’nin beşinci maddesinde de “Hiç kimseye işkence yapılamaz, zalimce, insanlık dışı veya onur kırıcı davranışlarda bulunulamaz ve ceza verilemez” ifadesi var.

BM Çocuk Hakları Sözleşmesi ise 18 yaşın altındaki çocuklara idam cezasını verilmesini yasak hale getirmiştir.

İdam cezasına ilişkin kapsamlı düzenleme ise Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nde (AİHS) bulunuyor. Sözleşme, Avrupa ülkelerinde idam cezası kaldırılmasını öngörüyor. Avrupa Parlamentosu da ölüm cezasının insanlık dışı, Ortaçağ’dan kalma, modern hayata uymayan bir cezalandırma olduğunu kabul etmiştir.

Sonuç olarak AİHS’nin 1983 tarihli ek 6 numaralı protokolü yalnızca barış koşullarında, 2002 tarihli 13 numaralı ek protokolü ise hem barış hem de savaş koşullarında idam cezasını yasaklar.

Ayrıca suçluların iadesine ilişkin uluslararası hukuk kuralları da idam cezasını kriter olarak alıyor.

Ayrıca idam cezası uygulayan ülkelere suçluların iadesi yasaklanıyor.

[Via Deutsche Welle Türkçe / Hülya Schenk]