Kürtlerin tarihte giriştiği siyasi mücadeleleri ve devlet kurma hayallerini ele aldık.

Kürdistan Bölgesel Yönetimi tarafından gerçekleştirilen Bağımsızlık Referandumu sonrasında Kürtlerin tarihlerinde kurduğu devletler ve beylikler merak konusu oldu.

Kürt eski tarihine baktığımızda Eyyubiler, Şeddadiler, Mervaniler, Erdalanlar, Bedirhanların öncüsünde kurulan Cizra Botan beyliğini ve Şerefhanların öncülüğünde kurulan Bitlis Beyliğini görürüz.

Kürtlerin son iki yüzyıl siyasi tarihine baktığımızdaysa, Osmanlı İmparatorluğunda Tanzimat fermanının ilanı ile birlikte başlayan merkezileşme politikasıyla birlikte son kalan mirlik (beylik) olan ve Kürtçe ismiyle Cizra Botan diye tarif edilen coğrafyada yaşayan Bedirhanilerin bastırılan isyanından sonra 1846’da son mirlik olan Cizre merkezli beylikte ortadan kalkar.

Bir Bitlis Gravürü

O dönemden itibaren Kürtler irili ufaklı toprak ağaları ve din adamlarıyla bulundukları ülkelere (Irak, İran, Türkiye ve Suriye) entegre olmuştur.

Kürtler bu süre zarfında irili ufaklı birçok yerde bazen bağımsız bir devlet için bazen de özerk bir siyasi yapıya kavuşmak için isyan etmiştir.

Bu isyanlardan en çok iz bırakanları sıralarsak:

Şeyh Said İsyanı

Şeyh Said

1865’te Palu-Elazığ’da dünyaya gelen Şeyh Said, 1920’li yıllarda kurulan Türkiye Cumhuriyeti devletine karşı şeriat ile yönetilecek bir Kürt devleti kurma amacıyla müritleri ile Doğu ve Güneydoğu Anadolu’da bulunan Kürt aşiretleriyle birlikte isyan etmiş ve bu isyan kısa sürede yayılmıştır.

Said’in başlatmış olduğu isyan, Türkiye Cumhuriyeti Devletinin aldığı sert ve katı tedbirlerden dolayı bastırılmıştır.

Bastırılan isyandan sonra Şeyh Said ve arkadaşları 29 Haziran 1925 Diyarbakır Dağkapı meydanın da idam edilmiştir. Cesetleri de daha sonra yakılmıştır. Bundan dolayı Şeyh Said’in mezarı halen bulunmamaktadır.

Ağrı Dağı İsyanı

Mir Celadet Bedirhanın Portresi

Ağrı Dağı İsyanı, 1926-1930 yıllarında Ağrı dağı ve çevresinde ile İran topraklarının da dahil olduğu bir bölgede meydana gelen ayaklanmalardır.

İhsan Nuri Paşa, beş yıl süren isyan döneminde Ağrı dağı ve çevresindeki askeri ve siyasi yönetimin lideri olarak büyük bir mücadele vermiştir. Amacı, isyan hareketini Ağrı dağı ve yöresinden başlatarak bütün Kürdistan’a yaymak ve Kürt halkını ayaklandırmaktır.

Mir Celadet Bedirhan, 1927 yılında İhsan Nuri Paşa’nın başlattığı Ağrı isyanına katılmak için Kuzey’e geçmek ister. Lakin o daha Türkiye topraklarına varmadan isyan yenilgiyle sonuçlanmıştır. Celadet’in yazdığı tiyatro eseri olan Hevind’te de Ağrı İsyanı ele alınır.

İhsan Nuri Paşa’nın başında olduğu isyanın başarısız olmasıyla birlikte Nuri Paşa İran tarafına geçer ve orada suikast ile öldürülür.

Mir Celadet Bedirhan Suriye’deki hayatını, Kürtçe dergi ve gazete çıkararak sürdürür ve orada vefat eder.

Mahabad Cumhuriyeti Devleti

İran’da 2. Dünya Savaşının sonucunda Sovyet Rusya’nın desteğiyle kurulan ve yaklaşık 1 yıl ayakta kalabilen devlettir. Qazi Muhammet (Kadı Muhammed) önderliğinde kurulan bu devlet, Sovyetlerin desteğini çekmesiyle birlikte yıkılmıştır. Qazi Muhammet kardeşi ve arkadaşıyla birlikte idam edilmiştir.

Qazi Muhammet ve Molla Mustafa Barzani birlikte çektirdiği bir fotoğraf

Bu dönemden sonra adını sıkça ismini duyacağımız Molla Mustafa Barzani, Mahabat Cumhuriyetinin Genelkurmay Başkanlığını üstlenmiştir. Bağımlı da olsa bir yıl yaşayan bu devlette Mesud Barzani doğar.  Bugünlerde konuşulan referandumun baş mimarı olan Mesud Barzani her yerde söylediği söz “Bağımsız Kürt bayrağı altında doğdum ve bağımsız Kürt bayrağı altında öleceğim” sözünde 1 yıl süreyle yaşayan Mahabat Cumhuriyetine gönderme yapar.

Kürtler, 21.yüzyıla girerken Amerika Birleşik Devletlerinin yani ABD’nin Irak’a müdahale edip BAAS rejimini yıkmasıyla birlikte ‘özerk yönetim‘ elde etme şansı kazanmıştır.

Mesud Barzani ve Celal Talabani önderliğinde bugün birilerinin ‘Kuzey Irak Bölgesel Yönetimi’ dedikleri bazılarının ise ‘Kürdistan Bölgesel Yönetimi’ dedikleri siyasi otoriteyi tesis etmişlerdir.

Mesut Barzani Bağımsızlık Referandumunu Bir söyleşide dile getiriken ki çekilmiş bir fotoğr

Bu siyasi otoritenin başında olan Mesud Barzani tarafından birkaç kez ertelenen ve artık kan aksa da ertelenmeyecek dediği bağımsızlık referandumu tekrar gündeme gelmesi; Kürtlerin devlet kurma güdüleri ile kaderlerinin mücadeleye giriştiğini anımsatıyor.

Bizi sosyal medya hesaplarımızdan takip edebilirsiniz.

Via

PAYLAŞ