2017 yılında değer üstüne değer kazanan sanal para birimi Bitcoin nedir? İlginin çığ gibi büyüdüğü Bitcoin nasıl satın alınır? 1 Bitcoin’in fiyatı ne kadar? Bu içerikte size Bitcoin hakkında geniş bir bilgi verdik.

Bitcoin dünya çapında bir çeşit kripto para ve dijital ödeme sistemidir.

Bitcoin

Satoshi Nakamato isimli bilinmeyen bir programcı ya da bir grup programcı tarafından ortaya çıkarılan Bitcoin 2009 yılında açık kaynak kodlu yazılım olarak piyasaya sürülmüştür.

Uçtan uca çalışan Bitcoin sisteminde işlemler kullanıcılar arasında aracı olmaksızın direkt olarak yapılır. Bu işlemler ağ düğümleri tarafından onaylanıyor ve kayıtlar blok zinciri olarak adlandırılan kamuya açık bir defterde tutuluyor. Buna Blockchain deniyor.

Merkez bir havuz ya da tek bir yönetici ile çalışmayan Bitcoin sistemi ilk dijital para birimidir.

Ayrıca madencilik adı verilen bir işlem sonucu olarak ortaya çıkan Bitcoin yasal zeminde ya da karaborsada farklı para birimlerine, ürünlere ve hizmetlere dönüştürülebiliyor.

Bitcoin simgesi

Şubat 2015 itibari ile 100 binden fazla tüccar ve tedarikçi Bitcoin’i bir ödeme biçimi olarak kabul ediyor. 2017 yılında Cambridge Üniversitesi tarafından yapılan araştırmaya göre dünyada kripto para cüzdanı kullanan 2.9 ila 5.8 milyon tekil kişiden birçoğu Bitcoin de kullanıyor. Bu rakamlar gün geçtikçe artmakta.

Bu yazının yazıldığı 13 Aralık 2017 itibari ile 1 Bitcoin 16 bin 408 ABD dolara denk geliyor. Türk lirası karşılığı ise yaklaşık 70 bin TL civarı.

Bitcoin Birimleri Nelerdir?

Bitcoin sisteminin hesap birimi resmi olarak yine Bitcoin ile anılır. 2014 yılı itibari ile Bitcoin’i simgeleyen birimler ‘BTC, XBT ve U+20BF’ dir.

Az miktarda Bitcoin için kullanılan birimler millibitcoin için ‘mBTC’ ; bit ya da microbitcoin için ‘µBTC’ ve ‘satoshi’ şeklindedir.

Bitcoin’in yaratıcısı olan satoshinin adının verildiği en küçük Bitcoin birimi yüz milyonda bir bitcoin olan 0.00000001 Bitcoin’e eşittir. Bir millibitcoin ise 0.001 Bitcoin’e eşittir. Bir mikrobitcoin bir Bitcoin’in bir milyonda biri olan ise 0.000001 Bitcoin’e eşittir.

Bitcoin Blok Zinciri (Bitcoin Blockchain) Nedir?

Blok zinciri (blockchain) Bitcoin işlem kayıtlarının tutulduğu kamuoyuna açık bir kayıt sistemidir.

Bitcoin

Blok zinciri eşi benzeri olmayan ve hiçbir güvenilir merkez havuz ile çalışmayan bir sistemdir.

Blok zincirinin bakımı bitcoin yazılımını yürüten devre iletişim düğümü tarafından yapılır. İşlemler X ödeyen Y miktarda bitcoini Z alıcısına gönderir şeklinde yapılır. Bu işlem şekli var olan yazılım uygulamalarını kullanarak bu ağ üzerinde yayınlanır. Ağ düğümleri işlemleri onaylar, defter sistemine ekler ve deftere eklenen bu işlemleri diğer düğümlere yayınlar.

Blok zinciri kamuya açık bir veritabanıdır. Her bitcoin miktarının ve her bir sahip zincirin bağımsız onayını başarmak için kullanılır. Her bir ağ düğünü blok zincirinin kendi kopyasını saklar. Her saatte yaklaşık 6 defa kabul edilmiş işlemlerin yeni bir grubu ve oluşturulan bir blok blok zincirine eklenir ve derhal tüm düğümlere yayınlanır. Bu da Bitcoin sistemine belli bir bitcoin miktarı harcanması durumunda tespit etmeye yarar ve böylece merkez havuzun bulunmadığı bu sistem üzerinde çift ödeme gibi hataların önüne geçmeyi sağlar. Mukaveleli defter işlem harici bulunan fatura aslını ve senetleri kayıt altında tutsa da blok zinciri bitcoinlerin var olduğu tek yer işlemlerin harcanmamış çıktı formudur.

Bitcoin İşlemleri

İşlemler Forth gibi adım izlence dili tanımını kullanarak tanımlanır.

Geçerli bir işlemin bir ya da iki verisi olmalıdır. Her veri bir önceki işlemin harcanmamış çıktısı olmalıdır. İşlem her veri sahibinin dijital imzasını taşımalıdır.

Çoklu verinin kullanımı çoklu coinin nakit işlemde kullanımı ile ilişkilidir. Bir işlemin tek seferde çoklu ödeme yapmak için tek izinli çoklu çıktısı da olabilir. Bir işlem çıktısı rastgele çoklu satoshi olarak belirtilebilir.

Bitcoin simgesi arka planda Kuzey Kore bayrağı

Nakit bir işlemde verilerin toplamı (ödeme için kullanılan coinler) ödemelerin planlanan toplamını geçebilir. Böyle bir durumda ek bir çıktı kullanılır ve fark ödeyiciye geri ödenir. İşlem çıktısı için muhasebeleştirilmemiş herhangi bir satoshi verisi işlem ücreti haline gelir.

Bitcoin İşlem Ücretleri

İşlem ücreti ödemek isteğe bağlıdır.

Madenciler daha yüksek ücretler ödeyen işlemleri yönlendirmeyi ve öncelikli olarak seçebilir.

Ücretler oluşturulan işlemin boyutuna göre belirlenir ve işlemi oluşturmak için kullanılan verilerin sayısına bağlı olarak sıraya alınır. Öncelik daha eski harcanmamış verilere verilir.

Bitcoin Madenciliği

Bitcoin madencileri sürekli olarak yeni yayınlanan işlemleri toplayarak ve onaylayarak blok adı verilen yeni işlem gruplarına yönlendirerek blok zincirini sürekliliğini, bütünlüğünü ve değiştirilemezliğini sağlarlar.

Her bir blok, bir önceki bloğa birleştirme sağlayan ve blok zincirine adını veren SHA-256 hash algoritmasını kullanarak bir önceki bloğun kriptografik özet fonksiyonunu içerir.

Ağın geri kalanı tarafından kabul edilebilmesi için yeni blok Proof Of Work diye adlandırılan ‘Çalışmanın İspatı’ içermelidir. Proof of work madencilerden bir defa kullanılan sayı anlamına gelen nonce bulmasını ister. Böylece blok içeriği nonce ile birleşince sonuç ağın zorluk hedefinden (difficulty target) sayısal olarak daha küçük hale gelir. Bu proof ağda onaylanan herhangi bir düğüm için kolaydır fakat oluşturması oldukça zaman alır.

Güvenli kriptografik özet için madenciler zorluk hedefine ulaşmadan önce farklı birçok düğüm değeri denemelidirler.

Her 2016 blokta (Blok başına yaklaşık 10 dakikadan yaklaşık 14 gün), zorluk hedef ağın son performansına bağlı olarak yeni bloklar arasındaki ortalama süreyi on dakikada tutmak için ayarlanır. Bu sayede sistem ağdaki madencilik gücünün toplam miktarına otomatik olarak adapte olur.

1 Mart 2014 ve 1 Mart 2015 tarihleri arasında madencilerin yeni bir blok yaratmadan önce denemesi gereken ortalama nonce sayısı 16.4 kentilyondan 200.5 kentilyona çıktı.

Blokları zincirlemenin yanı sıra proof of work sistemi blok zinciri değişikliklerini oldukça zor hale getirir. Bu sayede sisteme saldıran biri, bir blok üzerinde yaptığı değişimin kabul edilebilmesi için sonradan gelen tüm bloklarda da değişiklik yapmak zorunda kalır. Yeni bloklar sürekli maden işlemine tabi tutulduğu için bir bloğun üzerinde değişiklik yapmanın zorluğu ve zaman geçtikçe sonradan gelen blokların sayısı artar.

Bitcoin Tedariği

Yeni bloğu bulan başarılı madenci yeni oluşturulan Bitcoin’ler ve işlem ücretleri ile ödüllendirilir.

9 Temmuz 2016 itibari ile blok zincirine eklenen her bir blok için 12.5 yeni Bitcoin ödül verilmektedir. Ödül talebinde bulunabilmek için özel bir işlem aracı olan, coinbase adı verilen ve işleme tabi tutulan ödemeleri içeren bir sistem kullanılır.

Var olan tüm Bitcoin’ler bu coinbase işlem sistemi içerisinde üretilmektedir. Bitcoin protokolü, eklenen bir blok için ödülün her 210 bin blokta bir yarıya indirileceğini açıklar. Bu da yaklaşık 4 yılda 1 anlamına gelir.

Bu nedenle zamanla ödül sıfıra inecek ve 21 milyon Bitcoin limitine tahminen 2140 yılında ulaşılacaktır. Bu tarihten sonra kayıt tutma yalnızca işlem ücretleri ile ödüllendirecektir.

Bir başka deyişle Bitcoin mucidi Nakamoto toplamda yalnızca 21 milyon Bitcoin olabileceği fikrinden yola çıkan sanal kıtlık para politikasını benimsemiştir. Bitcoin’lerin numaraları her 10 dakikada bir güncellenir ve ödül değeri her dört yılda bir yarı yarıya azalır.

Bitcoin Cüzdan (Bitcoin Wallet)

Bir Bitcoin Cüzdanı Bitcoin işlemi yapacak gerekli bilgiyi içerisinde bulundurur. Cüzdan Bitcoin’leri tutacak ya da saklayacak bir yer olarak nitelendirilse de sistemin doğası gereği Bitcoin’ler blok zinciri işlem defterinden ayrılamaz. Bu nedenle cüzdanı tanımlayacak en iyi ifade ‘Bitcoin varlığı için dijital ehliyet’tir ve yalnızca bir kişinin erişimine ve harcamasına izin verir.

Bitcoin bir açık ve bir özel olmak üzere iki şifreleme anahtarının üretildiği açık anahtarlı şifrelemeyi tercih eder. Temelinde cüzdan bu anahtarların toplamasıdır.

Cüzdanların farklı farklı çeşitleri vardır. Yazılım cüzdanları ağa bağlanır ve sahipliği gösteren ehliyeti elde tutar ve harcamayı sağlar. Yazılım cüzdanları kendi aralarında ikiye ayrılır. Bunlar full client (tam istemci) ve lightweight clients (hafif siklet istemci) olarak isimlendirilir.

Full Clients – Bu istemci profili blok zincirinin yerel bir kopyası üzerinde direkt olarak işlemlerini (Mayıs 2017 itibari ile 110 gb ve üzeri), ya da blok zincirinin alt kümesini (yaklaşık 2 gb) onaylar. Boyutu ve karmaşıklığı sebebiyle tüm blok zinciri hesaplama yapan araçların tümü için uygun değildir.

Lightweight Clients – Bu istemci profili tüm blok zincirinin yerel bir kopyası gerekmeksizin işlemleri alıp göndermek için bir full client profiline başvurur. Bu sayede lightweight client profili daha hızlı kurulum gerçekleştirir ve akıllı telefonlar gibi düşük güçte ve düşük bant genişliğindeki cihazlarda kullanım sağlayabilir. Hafif siklet bir cüzdan kullanırken kullanıcı sunucuya belirli bir dereceye kadar güvenmelidir. Lightweight client profili kullanırken sunucu Bitcoin çalamaz fakat kullanıcıya hatalı değerleri raporlayabilir. Her iki tür yazılım cüzdanı profilinde de kullanıcılar özel anahtarlarını güvenli bir yerde tutmaktan sorumludur.

Yazılım cüzdanlarının yanı sıra çevrimiçi cüzdan (online wallets) olarak adlandırılan internet servisleri de benzer işlevi görebilir fakat kullanımı daha kolay olabilir. Bu durumda varlığa erişim sağlayan ehliyetler bir kullanıcının donanımında saklanmaktansa çevrimiçi cüzdan tedarikçisinde saklanır.

Bunun sonucu olarak kullanıcı cüzdan tedarikçisinde bütünlüğü sağlamakla yükümlüdür. Sunucu güvenliğinde kötü niyetli bir tedarikçi ya da ihlal zimmete kayıtlı Bitcoin’lerin çalınmasına sebep olabilir. Bu duruma örnek olarak 2016 yılında iflas eden Japon Bitcoin Döviz şirketi Mt. Gox’un 2011 yılında gerçekleşen güvenlik ihlali gösterilebilir.

Bitcoin Referans Uygulaması

İlk cüzdan programı 2009 yılında Satoshi Nakamoto tarafından açık kaynak kodu olarak sunuldu. Bazen de ‘Satoshi client’ olarak adlandırılan ve reference client olarak bilinen bu profil Bitcoin protokolünü tanımlamayan için kullanılır ve diğer uygulamalar için standart olarak görev yapar. 0.5 versiyonunda wxWisgets kullanıcı arayüzünden Qt arayüzüne taşınan istemci ve tüm bağ Bircoin-Qt olarak tanımlanıyordu.

0.9 versiyonunun çıkmasıyla beraber yazılım bağı kendisini ağdan ayırt etmek için Bitcoin Core olarak tekrar adlandırıldı.

Günümüzde Bitcoin Core’un diğer çatalları Bitcoin XT, Bitcoin Classic, Bitcoin Unlimited ve Parity Bitcoin olarak vardır.

Bitcoin Mülkiyeti

Bitcoin mülkiyeti bir kullanıcının özel bir adresle ilişkilendirilmiş Bitcoin harcayabileceği anlamına gelir. Bunu gerçekleştirmek için bir ödeyen uygun açık anahtarlı şifrelemeyi kullanarak işlemi dijital olarak imzalamalıdır. Açık anahtarlı şifrelemeyi bilmeden işlem imzalanamaz ve Bitcoin harcanamaz. Ağ açık anahtarlı şifrelemeyi kullanarak imzayı onaylar.

Açık anahtarlı şifreleme kaybedilirse Bitcoin ağı mülkiyetin bir başka kanıtını kabul etmeyecektir. Bu sebeple Bitcoin’ler kullanılamz hale gelir ve işlevini yitirir. 2013 yılında bir kullanıcı o dönem 7.5 milyon dolara tekabül eden 7 bin 500 Bitcoin’ini, içerisinde açık anahtarlı şifrelemesi bulunan hard diskini yanlışlıkla attığı için kaybettiğini iddia etmişti.

Bitcoin Gizliliği

Finansal gizliliği artırmak için her bir işlem için yeni bir Bitcoin adresi oluşturulabilir. Örneğin hiyerarşik belirleyici cüzdanlar tek bir kaynaktan gelen her bir işlem için rastgele ‘yuvarlanan adresler’ üretirken ilişkili tüm açık anahtarlı şifrelemeyi kurtarmak için tek bir parolanın hatırlanmasını gerektirir.

Ayrıca ‘mixing’ ve CoinJoin servisleri çoklu kullanıcı coinlerini toplar ve gizliliği artırmak için bu coinleri yeni adreslere çıkarır.

Stanford Üniversitesi ve Concordia Üniversitesi araştırmacıları Bitcoin döviz işlemleri ve diğer varlıkların sıfır bilgi ispatı kullanarak adreslerini açığa çıkarmaksızın servet, yükümlülük ve ödeyebilirlik ispatını yapabileceklerini gösterdiler.

Dan Blystone’a göre ‘Bitcoin kredi kartları kadar nakite de benzemektedir’.

[Via Milliyet]

Derleyen: Ramazan Öksüz